براساس گزارشهای اخیر، کل اعتبار جاری و عمرانی این نظام به حدود ۸۰۰ هزار میلیارد تومان (۸۰۰ همت) رسیده و بیش از ۶۰۰ هزار نیروی انسانی (از کادر درمان و پرستاران گرفته تا نیروهای پشتیبانی و اداری) در بخشهای دولتی، غیردولتی، دانشگاهی و خصوصی مشغول به فعالیت هستند.این اعداد نشاندهنده گستردگی و اهمیت نظام سلامت در زندگی روزمره میلیونها ایرانی است اما وقتی به جزئیات میرسیم، تصویر چالشها واضحتر میشود. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی همچنان متولی اصلی، نظارت و مدیریت منابع نظام سلامت بهشمار میرود اما توزیع اعتبارات میان بخشهای مختلف (از بهداشت عمومی و پیشگیری گرفته تا درمانهای تخصصی و بیمارستانها) همواره محل انتقاد بوده است. یکی از مهمترین مشکلات، کمبود منابع مالی پایدار است که در شرایط تورم بالا و افزایش هزینههای تمامشده خدمات پزشکی، فشار مضاعفی بر سیستم وارد میکند. تورم بخش سلامت در سالهای اخیر اغلب بالاتر از تورم عمومی اقتصاد کشور بوده و این شکاف، دسترسی عادلانه به خدمات را برای اقشار کمدرآمد دشوارتر کرده است.
هدررفت منابع یکی دیگر از نقاط درد نظام سلامت ایران به شمار میرود. بخشی از این هدررفت ناشی از مصرف غیرمنطقی دارو، درخواستهای غیرضروری آزمایش و تصویربرداری، بستریهای طولانیمدت بدون ضرورت پزشکی و همچنین توزیع نامناسب نیروی انسانی و تجهیزات در مناطق مختلف کشور است. در حالی که برخی مناطق شهری از تراکم بالای متخصص و تخت بیمارستانی برخوردارند، بسیاری از شهرستانها و مناطق محروم همچنان با کمبود شدید پزشک، پرستار و امکانات تشخیصی – درمانی مواجهند؛ وضعیتی که نابرابری سلامت را عمیقتر میکند.
در حوزه نیروی انسانی نیز آمارها حاکی از فشار کاری بالا بر کادر درمان است. نسبت پزشک به جمعیت، پرستار به تخت و دسترسی به خدمات تخصصی در مقایسه با استانداردهای جهانی در بسیاری موارد پایینتر گزارش شده است. از سوی دیگر، هزینههای مستقیم پرداخت از جیب مردم همچنان بخش قابلتوجهی از مخارج سلامت را تشکیل میدهد. گرچه طرح تحول سلامت و پوشش بیمهای گستردهتر در دولتهای گذشته تلاش کرد این سهم را کاهش دهد اما نوسانات ارزی، افزایش قیمت تجهیزات پزشکی وارداتی و تورم مواد اولیه دارویی، بار مالی سنگینی بر دوش خانوارها گذاشته است. در مجموع، نظام سلامت ایران با وجود دستاوردهای قابل توجه در شاخصهای پایهای مانند کاهش مرگومیر مادران و کودکان، واکسیناسیون گسترده و کنترل برخی بیماریهای واگیر، همچنان درگیر چالشهای ساختاری عمیقی است.
